بابانوئل، سانتا کلاوز یا بابا برفی؟ آشنایی با این مرد قرمزپوش زمستان

زمستان که می‌شود، همه جا پر از تصویر پیرمردی مهربان با ریش‌های سفید، لباس قرمز و کیسه‌ای پر از هدیه است. اما وقتی کارتون‌ها را می‌بینیم یا کتاب‌ها را می‌خوانیم، هر جا یک اسم دارد: آمریکایی‌ها صدایش می‌کنند «سانتا کلاوز»، فرانسوی‌ها و ما ایرانی‌ها می‌گوییم «بابانوئل»، و گاهی هم اسم «سنت نیکولاس» یا «کریس کرینگل» به گوشمان می‌خورد. آیا این‌ها چند برادر دوقلو هستند؟ یا یک نفر است که مدام پاسپورتش را عوض می‌کند؟ و اصلا «بابا برفی» کجای این داستان قرار دارد؟ 

سانتا کلاوز (Santa Claus): قدیسِ بخشنده از ترکیه!

شاید تعجب کنید، اما ریشه‌ی اصلی بابانوئل نه از قطب شمال است و نه از اروپا؛ بلکه از ترکیه‌ی امروزی است! در قرن چهارم میلادی، اسقفی مهربان به نام «نیکولاس» (Saint Nicholas) در شهر مایرا (دمره کنونی در ترکیه) زندگی می‌کرد. او بسیار ثروتمند بود و شهرتش به خاطر کمک‌های پنهانی به فقرا و انداختن کیسه‌های سکه از دودکش خانه‌ها بود.

چطور شد «سانتا»؟

هلندی‌ها به سنت نیکولاس می‌گفتند «سینترکلاس» (Sinterklaas). وقتی مهاجران هلندی به نیویورک (آمریکا) رفتند، تلفظ این اسم کم‌کم در زبان انگلیسی چرخید و تبدیل شد به «سانتا کلاوز». سانتا کلاوز همان سنت نیکولاس است که با گذر زمان، لباس اسقفی‌اش تبدیل به لباس زمستانی قرمز شد و کالسکه‌اش جای خود را به سورتمه داد.

بابانوئل (Père Noël): ردپای فرانسوی‌ها در ایران

اگر اسم اصلی او سانتا کلاوز است، پس چرا ما ایرانی‌ها به او می‌گوییم «بابانوئل»؟  کلمه‌ی «Noël» در زبان فرانسوی به معنی «کریسمس» (تولد مسیح) است. فرانسوی‌ها به شخصیت هدیه‌آورنده می‌گویند «Père Noël» که ترجمه تحت‌اللفظی آن می‌شود «پدرِ کریسمس».

سانتاکلاوس در ایران 

از آنجایی که در دوران قاجار و پهلوی، فرهنگ و زبان فرانسوی تاثیر زیادی روی ایران داشت، ما ایرانی‌ها ترجمه فرانسوی (پِق نوئل) را برداشتیم و آن را به «بابانوئل» خودمانی تبدیل کردیم. بابانوئل و سانتا کلاوز دقیقاً یک نفر هستند؛ فقط اسمشان در زبان‌های مختلف فرق می‌کند.

نقشِ کوکاکولا در لباس قرمز!

آیا می‌دانستید بابانوئل همیشه قرمز نمی‌پوشید؟ تا حدود ۱۰۰ سال پیش، بابانوئل اغلب با لباس‌های سبز، قهوه‌ای یا آبی تصویر می‌شد که نماد آمدنِ زمستان بود. اما در دهه ۱۹۳۰، شرکت نوشابه‌سازی کوکاکولا برای تبلیغات زمستانی‌اش، بابانوئل را با لباسی به رنگِ برندِ خودش (قرمز و سفید) نقاشی کرد. این تصویر آنقدر محبوب شد که امروزه همه بابانوئل را فقط با رنگ قرمز می‌شناسند. پس بابانوئلی که امروز می‌بینیم، ترکیبی از افسانه سنت نیکولاس و تبلیغات مدرن است.

بابا برفی یا دِد موروز (Ded Moroz)؛ بابانوئلِ آبی‌پوشِ روسیه

«بابا برفی» که احتمالاً شنیده‌اید، در واقع همان «دِد موروز» یا «پدربزرگ یخی» است که فرمانروای کریسمس در روسیه و اروپای شرقی است. اگر پیرمردی دیدید که به جای لباس قرمز، ردای بلندی به رنگ آبی نفتی یا سفید با تزئینات نقره‌ای پوشیده و عصایی جادویی در دست دارد، او دِد موروز است.

همراهان بابا برفی

برخلاف بابانوئل که تنها سفر می‌کند، پدربزرگ یخی همیشه نوه‌ی زیبایش به نام «برف‌دونه» (Snegurochka) را همراه خود دارد تا در پخش کردن هدایا به او کمک کند. او نماد سرمای سخت اما زیبایِ سرزمین‌های شمالی است.

اسامی متفاوت بابانوئل

برای اینکه دیگر گیج نشوید، این جدول کوتاه را به خاطر بسپارید:

جک فراست؛ روحِ سرکشِ زمستان

اگر انیمیشن شاهکار «ظهور نگهبانان» (Rise of the Guardians) را دیده باشید، حتماً با پسری نوجوان، مو سفید و بازیگوش که با عصایش همه جا را یخ می‌زند، آشنا هستید. او جک فراست (Jack Frost) است. جک فراست در افسانه‌های کهن، روحِ زمستان و خالقِ قندیل‌های یخ و طرح‌هایِ شبیه سرخس روی پنجره‌هاست. او مثل بابانوئل کادو نمی‌آورد؛ کار او آوردنِ برف و سرماست تا بچه‌ها بتوانند برف‌بازی کنند. جک فراست شخصیتی نامرئی، شوخ‌طبع و کمی دردسرساز است که به کریسمس جان می‌بخشد، اما تابع قوانین خشکِ بزرگترها نیست.

نیمه تاریک ماجرا؛ کرامپوس، هیولای کریسمس!

تا اینجا فقط از مهربانی، بخشش و پیرمردی خندان گفتیم، اما افسانه‌های قدیمی همیشه یک روی دیگر هم دارند. شاید شنیده باشید که بابانوئل یک «برادر شرور» یا همزاد شیطانی دارد. این موجود افسانه‌ای که ریشه در فرهنگ اروپای مرکزی (مثل آلمان و اتریش) دارد، «کِرامپوس» (Krampus) نامیده می‌شود. کرامپوس موجودی پشمالو، شاخ‌دار و ترسناک است که در شب‌های نزدیک به کریسمس، همراه با سنت نیکولاس حرکت می‌کند.

وظیفه کرامپوس چیست؟

تقسیم کار ساده است: سانتا به بچه‌های خوب و حرف‌گوش‌کن هدیه می‌دهد، و کرامپوس با زنجیر و زنگوله‌های ترسناکش، سراغ بچه‌های شیطون و بدرفتار می‌رود تا آن‌ها را بترساند یا تنبیه کند! پس اگر در طول سال بچه‌ی خوبی بوده‌اید، جای نگرانی نیست؛ فقط بابانوئل به ملاقاتتان می‌آید.

پذیرایی نیمه‌شب؛ ماجرای شیر و کوکی چیست؟

یکی از بامزه‌ترین سنت‌های کریسمس که در فیلم‌ها زیاد می‌بینیم، گذاشتن یک لیوان شیر و چند عدد کوکی (شیرینی خشک) کنار شومینه یا درخت کریسمس است. اما داستانش چیست؟ ریشه‌ی این کار به این باور برمی‌گردد که بابانوئل برای رساندن هدیه‌ها به تمام بچه‌های دنیا، مسیر طولانی و خسته‌کننده‌ای را طی می‌کند و نیمه‌شب گرسنه می‌شود! بچه‌ها به عنوان تشکر و برای اینکه انرژی بابانوئل را تامین کنند، برایش خوراکی می‌گذارند.

بچه‌های باهوش‌تر، چند عدد هویج هم کنار بشقاب می‌گذارند؛ چون می‌دانند گوزن‌های بابانوئل هم خسته هستند و نیاز به خوراکی دارند! حتی اگر به بابانوئل اعتقاد ندارید، سرو کردن شیر و کوکی در ماگ‌ها و پیش‌دستی‌های طرح کریسمس، یک عصرانه‌ی زمستانی فوق‌العاده برای خودتان می‌سازد.

رازِ بابانوئل؛ بازی هیجان‌انگیز «سکرت سانتا» (Secret Santa)

حالا که صحبت از بابانوئل شد، حیف است که با بازی معروف «سکرت سانتا» یا «بابانوئلِ مخفی» آشنا نشوید. این بازی امروزه در بسیاری از شرکت‌ها و جمع‌های دوستانه (حتی در ایران) انجام می‌شود. روش بازی به این شکل می‌باشد که اسم تمام افراد گروه روی کاغذ نوشته شده و در یک گوی ریخته می‌شود. هر کس یک کاغذ برمی‌دارد. نام هر کسی که درآمد، شما می‌شوید «بابانوئلِ مخفیِ» او!

روش بازی

شما باید بدون اینکه آن فرد بفهمد، برایش یک کادو بخرید (معمولاً با تعیین سقف بودجه، مثلاً زیر ۲۰۰ هزار تومان). در روز جشن، همه کادوها را باز می‌کنند و باید حدس بزنند که بابانوئل مخفی‌شان چه کسی بوده است. برای این بازی، کادوهای کوچک و فانتزی مثل ماگ، جوراب‌های طرح‌دار یا لوازم تحریر بهترین گزینه‌ها هستند؛ چون هم اقتصادی‌اند و هم لبخند به لب گیرنده می‌آورند.

کلام آخر؛ زمستانی پر از قصه و رنگ بسازید

حالا که رازِ هویتِ این شخصیت‌های دوست‌داشتنی فاش شد، دیگر فرقی نمی‌کند او را «بابانوئل»، «سانتا» یا «بابا برفی» صدا بزنید. مهم این است که این افسانه‌ها بهانه‌ای هستند برای دور هم جمع شدن، خندیدن و هدیه دادن. امسال زمستان، اجازه ندهید سرما به خانه نفوذ کند؛ با یک ماگِ طرح آدم‌برفی، یک ریسه نورانی و چند هدیه‌ی کوچک به سبک «سکرت سانتا»، گرم‌ترین خاطرات را برای خودتان و عزیزانتان بسازید. ما در فانتزی سنتر تمام ابزارهای لازم برای خلق این جادو را برایتان آماده کرده‌ایم.

سوالات متداول